عمارت گلشن بوشهر

بوشهر شهری است که قدمت آن به دوران قاجار برمی گردد از این رو دارای آثار تاریخی بسیاری است. در محله بهبهانی بوشهر عمارتی با قدمت ۱۷۰ سال قد علم کرده است. این عمارت در فاصه ۱۰ متری از دریا قرار گرفته است. محله بهبهانی بوشهر، محلی است با خانه های قدیمی و بافت سنتی. عمارت گلشن متعلق به تاجری با همین نام در دوران قاجاریه بوده است که علاوه بر کاربری مسکونی کاربری تجاری نیز داشته است. عمارت گلشن بعدها توسط فردی به نام مهربان خریداری می‌شود سپس در سال ۱۳۶۵ توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری می‌شود و عملیات بازسازی انجام می‌شود و نهایتا عمارت گلشن بوشهر در سال ۱۳۷۷ نام این مکان در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسید و اکنون درهای به عنوان یکی از جاذبه‌های تاریخی شهر بوشهر به روی گردشگران باز است. در مرحله بازسازی سعی شده اصالت و شکل اولیه ساختمان حفظ شود و تنها قسمت های تخریب شده و وسایل پوسیده مرمت شده استو همچنین نمای بیرون سفیدکاری نیز شده است. در بدو ورود معماری این بنا شما را به وجد می‌آورد، عمارتی زیبا با پنجره هایی بلند و شیشه‌هایی رنگی که در مساحتی حدود ۱۲۳۰ متر مربع ساخته شده است.

این عمارت زیبا دارای ۳ طبقه می‌باشد که در طبقه اول آب‌انبار، حمام، دستشویی، آشپزخانه و اتاق خدمه قرار گرفته است و طبقه‌های دوم و سوم علاوه بر محل اصلی استقرار صاحبان خانه، مکانی برای پذیرایی از مهمانان و امور تجاری بوده است. معماری عمارت گلشن بوشهر به سبک بیت میلانی است.
در بخش شمالی این عمارت اتاقی است که گویی به قصد ساخته نشده است تا بدین واسطه فضای عمارت را از گرمای شهر بوشهر خنک کند، همچنین وجود درهای متعدد در این عمارت کاربری کولر را دارد. از چهار طرف این عمارت پلکان‌هایی حلزونی شکل به پشت بام می‌رسد. وقتی به وسط حیات می‌رسید اتاق‌های بسیاری را در اطراف آن می‌بینید.

اتاق‌هایی که دورتادور حیاط می‌بینید به ‌آن پنج دری می‌گویند و توسط راهروها و دالون هایی به هم وصل می‌شوند. اتاق‌ها دارای درهای دولنگه است که جنس چوب آن از ساج دریایی است همچنین جنس سقف اتاق‌های عمارت گلشن بوشهر از چوب صندل است. مصالحی که در ساخت این عمارت زیبا به کاررفته است شامل سنگ‌های مرجانی رسوبات موجودات دریایی است.

واقع شدن عمارت گلشن در کنار ساحل باعث وزیدن نسیم دریا و باد شمال به داخل اتاق‌ها می‌شود. معماری این بنا به سبک «بیت میلانی» است؛ این نوع از سبک معماری را در خانه‌های بوشهر و شهرهای مهم سواحل شمال خلیج فارس و نیز شمال سوریه می‌توان مشاهده نمود. در جلوی بعضی از این خانه‌ها راه‌روی ستون‌داری وجود دارد که از یک طرف به درِ اتاق‌ها و از طرف دیگری به فضای چشم نواز حیاط مرتبط می‌شود. در این سبک، سطح بام خانه‌ها مسطح است و در حاشیه‌ی آن‌ها دیوارهای کوتاه مشبکی شکل نیز به چشم می‌خورد. مساحت این عمارت 1230 متر می‌باشد که در 1040 متر آن عمارت ساخته شده است و دارای سه طبقه می‌باشد. در طبقه‌ی اول آب‌انبار (برکه)، حمام، دستشویی، آشپزخانه و اتاق خدمه قرار داشته است. طبقه‌ی دوم و سوم برای انجام امور تجاری و هم‌چنین ضیافت و پذیرایی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

در چهار سوی عمارت، پلکان حلزونی شکل به چشم می‌آید که از طریق آن‌ها می‌توان به پشت بام دسترسی داشت و از آن استفاده نمود. در طبقه‌ی سوم،‌ قسمت ضلع شمالی، اتاقی ساخته نشده و آن گوشه خالی است؛ این عمل به دلیل رساندن باد خنک شمال به داخل ساختمان بوده است. در این عمارت تعداد زیادی در و پنجره مشاهده می‌شود که در آن زمان کاربری کولر را داشته‌اند.

حیاطی در مرکز عمارت گلشن وجود دارد که حوضی در وسط آن به چشم می‌آید و در اطرف اتاق‌های زیادی قرار دارند. این اتاق‌ها توسط درهای دولنگه به هم مرتبط می‌شوند و تمامی اتاق‌ها دارای پنجره‌های چوبی بسیار زیبا می‌باشند که معماری بنا را بسیار منحصر به فرد نموده است. معماری این اتاق‌ها عموما به شکل پنج‌دَری است و راه‌رویی در میان آن‌ها وجود دارد. تمامی عمارت از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مصالح شهر بوشهر یعنی سنگ‌های مرجانی (آهکی) که از رسوبات دریایی فراهم شده و در میان لایه‌های آن‌ها آثاری از گیاهان، جانوران و… به فراوانی مشاهده می‌شود، با ملات گچ ساخته شده است. سنگ‌های مرجانی با توجه به ساختار طبیعیشان در محیط‌های مرطوب کارکرد خوبی دارند. در و پنجره‌ها از جنس چوب ساج (سای) دریایی و پوشش سقف از جنس چوب صندل (چندل) می‌‌باشد.

این بنا 170 سال پیش ساخته شده است و مربوط به تاجری به نام آقای گلشن بوده که از آن استفاده مسکونی – تجاری می‌کرده است. عمرات گلشن 3 طبقه دارد که طبقه اول آن را آب انبار، حمام، دستشویی، آشپزخانه و مکانی برای خدمه تشکیل می‌دهد. طبقه دوم و سوم برای سکونت، پذیرایی و امور تجاری بوده است.

عمارت گلشن از چهارطرف با پلکان حلزونی به پشت بام راه دارد. در طبقه سوم ضلع شمالی اتاقی ساخته نشده و این گوشه خالی است. این عمل به دلیل رساندن باد خنک شمال به داخل ساختمان بوده‌ است. ساختمان دارای حیاط مرکزی و تمامی اتاق‌ها اطراف آن می‌باشند که همگی با درهای دو لنگه با هم ارتباط دارند.

در اطراف این بنا ساختمان‌های بافت قدیم بوشهر قرار گرفته است. این اثر در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۲۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.