راهنمای سفر به جزیره کیش

سفر به تنها شهر بدون چراغ قرمز ایران

کیش، برایمان بوی برند و پاساژهای لوکس می‌دهد و ناخودآگاه ذهنمان  را به خیابان‌‌کشی‌های شسته‌رفته‌ای می‌برد که شبیه خارج هستند. امّا آیا همه کیش همین است؟ یک جزیره نوظهور نونوار که مخصوص خرید و پاساژگردی با مغازه‌هایی مملوء از عطرهای اصل پاریسی ساخته شده؟ اگر به چند شهر ایران سفر کرده باشید، می‌دانید که اینطور نیست! مثل باقی شهرهای این سرزمین کهن، چند قدم آن ورتر جزیره که بروید، سروکله بناهای 800 ساله و چهره مردمان گندمگونش از پشت نقاب‌های تزیین شده‌شان پیدا می‌شود.

بد نیست اگر صرفا برای خرید هم می‌روید، غذاهای محلی‌شان را امتحان کنید یا سری به دیدنی‌های بکرش بزنید. اینطور کمی بیشتر طعم کیش را خواهید چشید؛ طعم واقعی و محلی‌اش را.

در این متن می‌خواهیم نگاهی واقعی به جزیره کیش بیندازیم؛ نه قرار است کیش را به عنوان یک مقصد لوکس به عرش اعلا ببریم نه به عنوان جایی بدون جاذبه و دیدنی، به فرش سفلی! فقط از آنچه که هست، مختصر و مفید می‌گوییم تا تصمیمان برای سفر (که این روزها ارزان هم درنمی‌آید)، منطقی باشد. تصوّر ما این است، اگر تا انتهای متن را بخوانید، کمی تصوّرتان درباره کیش تغییر می‌کند.

جزیره کیش واقعا چطور جایی ست؟

کیش به عنوان اولین منطقه آزاد ایران، جزیره‌ای 90 کیلومتری در جنوب ایران است که فاصله‌اش تا دوبی نزدیک‌تر از بندرعباس است. همین غوطه‌ور بودنش میان خلیج فارس به دور از بنادر و شهرها باعث شده دریا چندین درجه تمیزتر به چشمتان بیاید، به اندازه‌ای که حتّی ماهی‌های درونش را می‌بینید! بلندترین نقطه‌اش حدود 40 متر است، پس معلوم می‌شود ارتفاعات چندانی در آن وجود ندارد. منابع آب شیرین در این جزیره وجود دارد و همین عامل و زمین‌های حاصلخیز باعث محبوبیتش در طول تاریخ شده.

اگر از وضعیت کرونا و محدودیت‌های سفر بگذریم، کیش همیشه پرطرفدار بوده؛ مخصوصا در فصل‌های سرد و اوایل بهار که بیشترِ نقاط ایران، هوای چندان مطلوبی برای سفر ندارد، آب‌وهوایش به معتدل‌ترین و لطیف‌ترین حالت ممکن می‌رسد. فقط کافیست یک بار نسیم تازه صبحگاهی‌اش اواخر زمستان روی صورتتان بخزد تا مشتری پروپا قرصش شوید. اقلیم کلی‌اش گرم و مرطوب است و اگر در فصل‌های گرم به جزیره سفر کنید، فقط طاقت راه رفتن در پاساژهای کولردار را خواهید داشت و گرنه گرما و رطوبتش از پا درتان می‌آورد.

 

 

  • در جزیره دنبال چه بگردیم؟

با وجود اینکه پاساژ‌های فراوان، هر ساله گردشگرانی را برای گردشگری خرید جذب می‌کند، امّا جاذبه‌های جزیره، برای ماجراجویان، طبیعت‌گردان و گردشگران اهل فرهنگ و تاریخ هم جا برای تماشا و تجربه گذاشته است. کیش هم مثل سایر نقاط ایران، دیدنی‌های رنگارنگی دارد، بستگی دارد دنبال چه می‌گردید و بیشتر، از دیدن چه جاذبه‌ای، لذت می‌برید. نگاهی کلی به این علایق بیندازیم تا بهتر بفهمید در این جزیره چه می‌گذرد:

  • کلوب‌های ورزشی و ماجراجویانه، مخصوص کسانی‌ست که دنبال هیجان می‌گردند، دلشان میخواهد به عمق خلیج‌فارس بروند یا بالای جزیره پرواز کنند.
  • بافت تاریخی و قدیمی کیش، عاشقان تاریخ و فرهنگ مردم بومی را حسابی کیفور می‌کند؛ چون می‌توانند طعم واقعی کیش را بچشند و با فرهنگش عمیق‌تر آشنا شوند.
  • با اینکه وسعت جزیره زیاد نیست، امّا طبیعت مخصوص خودش را دارد. طبیعت‌گردانی که هر لحظه از دیدن چشم‌اندازهای تازه سر ذوق می‌آیند، پوشش گیاهی و درختان عجیبی در این منطقه پیدا خواهند کرد.

اگر سری به بومیان بزنید ممکن است سردرگم شوید؛ چون ترکیبی از اقوام مختلف هستند. کیش جزیره با قدمتی است که در مطلبی جدا به تاریخ جالب جزیره کیش می‌پردازیم. طی این روال تاریخی می‌فهمیم که در کیش نه تنها مانند باقی بخش‌های استان هرمزگان، ترکیبی از اقوام عرب، بلوچ و فارس در نژادشان هست، بلکه قرن هفتم، تعدادی از ترکمن‌ها، لرها، کردها را هم برای امور نظامی در این منطقه ساکن کردند. امّا به جز افراد بومی که نژادی ترکیبی دارند، طی این سال‌ها مهاجران بسیاری از شهرهای مختلف ایران در این جزیره رفت‌وآمد کرده‌اند. در حال حاضر همه ساکنان دائمی کیش، لقب کیشوند می‌گیرند و دیگر جزئی از مردم کیش به شمار می‌روند. بنابراین، کیشوندها صرفا مردم بومی و اصیل کیش نیستند.

قبل از اینکه به ادامه ماجرا برسیم، اگر تصمیم به سفر گرفتید یادتان نرود که فرهنگ بومیِ اندکی که برایمان باقیمانده، به شدّت شکننده و در حال نابودی است؛ بنابراین مثل یک مسافر حرفه‌ای رفتار کنیم و با رفتارهای خارج از عرف در این جوامع، به این نابودی دامن نزنیم.

 

 

چطور به کیش سفر کنیم، هتل در نظر بگیریم و داخل جزیره رفت‌وآمد داشته باشیم؟

برای رسیدن به کیش، راه‌های مختلفی وجود دارد و به راحتی می‌توانید وسیله‌ای که بیشتر از همه برای سفر می‌پسندید را انتخاب کنید. البته، با توجه به مسافتی که این جزیره کوچک، با بیشتر استان‌ها دارد، هزینه هم در تصمیم نهایی تأثیرگذار است. روزانه پروازهای متعددی به مقصد کیش از آسمان (مخصوصا تهران) می‌گذرند. برای اطلاع دقیق‌تر از پروازهای کیش از مبدأ شهرتان، میتوانید به صفحه بلیط هواپیما مراجعه نمایید.

اگر تمایلی به پرواز با هواپیما ندارید، علاوه بر ماشین شخصی، قطار به مقصد بندر عباس هم گزینه خوبی خواهد بود؛ فقط از این دو راه (قطار یا ماشین)، مسیرتان دو پاره می‌شود و بعد از قطار یا ماشین شخصی، باید با لنج مسیر خود را ادامه دهید تا به جزیره برسید. فقط توجه داشته باشید که اگر با ماشین شخصی به جزیره رفتید، قوانین راهنمایی و رانندگی کیش را از قبل بخوانید چون کمی متفاوت است. مثلا چراغ قرمز در کیش نخواهید دید امّا نظارت روی خودروها بالاست.

حالا که با وسیله مورد نظرتان رسیدید، اگر ماشین شخصی ندارید، بهترین گزینه برای جابه‌جایی، آژانس‌ها هستند چون سیستم اتوبوس و تاکسی در کیش مثل شهرهای دیگر ایران، برقرار نیست و برای اینکه به موقع به برنامه‌هایتان برسید، بهترین گزینه آژانس است. البته اگر حس پیاده‌روی و فرصت کافی داشته باشید، نه تنها در هزینه‌هایتان صرفه‌جویی می‌شود، شناخت بیشتری نسبت به جزیره پیدا می‌کنید و سر راه حتّی ممکن است به جاذبه‌های کمتر شناخته شده شهر بربخورید.

چون در این جزیره فرصت‌های ماجراجویی بسیاری فراهم هست، اگر اهل ماجراجویی باشید، دوچرخه هم گزینه خوبی است. با دوچرخه می‌توانید دور جزیره را بزنید و تجربه منحصربه‌فردی برای خودتان خلق کنید.

 

 

 

گشتی در جزیره کیش و کشف تجربه‌ها

امّا می‌رسیم به خود شهر و آنچه به عنوان گردشگر، ممکن است برایتان جالب باشد. اول از همه پیشنهاد می‌کنیم حتما زمانی را به پیاده‌روی در شهر اختصاص دهید تا طعم واقعی سفرتان را بچشید. کیش از آن دسته شهرهایی است که شب‌های زنده‌ای دارد، به خصوص نوروز و اوقاتی که مسافران بیشتری در شهر حضور دارند. مراکز خرید تا نیمه شب باز هستند و کافه و رستوران‌ها در حال پذیرایی!

اگر نشستن کنار ساحل و شنیدن صدای امواج خروشان در شب برایتان خوفناک است، می‌توانید شب‌ها را به خیابان‌گردی و شهرگردی اختصاص دهید.صبح‌ها در حاشیه ساحل قدم بزنید و به دلیل عقب نشینی زیاد دریا (جزر)، کف آن را هم ببینید. در همان حال، اگر خوش شانس باشید شاید جانوران دریایی مثل لاک پشت یا خرچنگ هم به چشمتان بخورد که از زیر آب به سمت ساحل می‌آیند یا دسته‌های حلزون را ببینید که بر اثر جزر دریا، دسته‌دسته روی ساحل جمع شده‌اند.

با گشتی در شهر، متوجه دو سبک معماری در جزیره کیش خواهید شد؛ یکی معماری بومی و قدیمی و دیگری سبک مدرن. این سبک مدرن از همان زمانی که پای اروپاییان به کیش بازشد، شکل گرفت و روز به روز به بافت قدیمی غالب شد. امّا همچنان اگر بگردید، بافت قدیمی هم پیدا می‌کنید. یک نکته جالب درباره خانه‌های قدیمی کیش این است که می‌گویند در گذشته چون جمعیت خانواده‌ها زیاد بوده و پسران هم در خانه پدرشان ساکن می‌شدند، حمام‌های فراوانی برای خانه در نظر می‌گرفتند؛ به اندازه‌ای که تقریبا هر اتاق، یک حمام داشت. البته الان دیگر به سختی می‌توان خانه‌هایی با این سبک معماری پیدا کرد.

 

 

  • بهترین رستوران‌های کیش

به کوچکی جزیره نگاه نکنید! چون مسافر زیاد در آن رفت و آمد می‌کند، کافه و رستوران‌ها جزء جدانشدنی شهر محسوب می‌شود. به هر حال باید جایی برای مسافران خسته از خرید و گشت و گذار فراهم کرد که کمی نفس تازه کنند. امّا به هر حال فرصت کافی برای امتحان کردن تک‌تک رستوران‌ها را ندارید و نمی‌دانید کدام کیفیتش خوب است یا قیمتش مناسب است.

 

 

  • بهترین جاذبه‌ها و تفریحات کیش

پیش از ورود به داستان‌های رنگارنگ فرهنگ مردم کیش، یادمان نرود که کیش بهشت ماجراجویی‌ هم محسوب می‌شود. همینطور که در شهر می‌گردید می‌توانید سری به کلوپ‌های تفریحی بزنید و لیست خدماتشان را دریافت کنید. کلوپ‌های تفریحی هر سال خدمات هیجان‌انگیزی به سبد خود اضافه می‌کنند که سفرتان را خاطره‌انگیزتر می‌کند. در حال حاضر، می‌توانید این تفریحات را امتحان کنید:

  • غواصی
  • اسكی روی آب
  • جت اسکی
  • گشت با قايق تندرو
  • گشت تفريحی دور جزيره
  • آكواريوم شناور
  • تور جزاير اطراف
  • چتر پاراسل
  • ماهيگيری‌تفريحی
  • قايق‌های پدالی
  • بانانا
  • شاتل
  • اسکای برد

 

فرهنگ بومی جزیره کیش

به جنوب که سفر می‌کنید، باید حواستان را بدهید به فرهنگ خاصی که هر روز با بومیان نفس می‌کشد و در تمام مراحل زندگیشان راهش را پیدا کرده است. مردم جنوب چنان در جغرافیایشان غرق شده‌اند که سرنخ بسیاری از فرهنگ‌هایشان به دریا، درخت و عناصر طبیعی ختم می‌شود. باورتان می‌شود دریا برایشان جان دارد، دل به آن می‌دهند و گاهی حتّی از آن می‌هراسند؟ حتّی گفته شده تا کام دریا را شیرین نکنند به سفر نمی‌روند؛ به همین دلیل می‌توان مراسم مخصوصی مرتبط با آب و دریا تصوّر کرد که در گذشته برگزار می‌شده و الان چیزی از آن باقی نمانده.

درختان هم مثل دریا برایشان مقدّس‌اند. این را از انجیر معابد (لور) بزرگی که نزدیک به شهر باستانی حریره قرار گرفته و دخیل‌های فراوانی به آن بسته شده، می‌توان درک کرد. البته درختان دیگری چون کنار، کرت، کهور هم در اینجا حضور دارند امّا این انجیر معابد در باور مردم همیشه جایگاه ویژه‌ای داشته و حتّی معتقد بودند شاخه‌ها، دست درخت هستند و نباید با اره بریده شود، چون درخت دردش می‌آید!  به نظر می‌رسد مراسم بخصوصی هم نزدیکش برگزار میشده که باز هم چیز زیادی از آن نمی‌دانیم. مردم بومی عقیده دارند این درخت چون خار ندارد، مأوای مناسبی برای پریزادان و موجودات ماوراءالطبیعی است، پس نگاه ویژه‌ای به آن داشتند. این درخت لوری که از آن حرف می‌زنیم، گویا از دوره ایلخانی و تیموری از هند به جزیره آورده شده و حالا سالیان سال است که در خاک کیش ریشه دوانده و پناهگاه مردم بومی شده.

در اینجا نگاه مختصری به عناصر فرهنگی بومیان کیش میندازیم.

 

 

 

  • آداب و رسوم

عمدتا مراسمی که در کیش اجرا میشده شبیه به سایر نقاط هرمزگان بوده امّا با ورود مهاجرین و اروپاییان و خلاصه به هم خوردن آن زندگی بومی و اصیل، امروز کمتر شاهد آن آداب و رسوم‌ اصیل هستیم. فقط باید اشاره کرد از قدیم‌الایام، موجودات ماوراءالطبیعه نقش مهمی در آداب و رسوم مردم جنوب بازی می‌کردند مثل مراسم زار.

بعد از ظهور اسلام، اعتقادات دو مذهب شیعه و سنی در فرهنگ مردم کیش وارد شد، یعنی اعیاد و عزاداری‌های دینی جزو مراسمشان شد که در حال حاضر هم برگزار می‌شود. مانند جشن گرگاوو. نیمه رمضان و نیمه شعبان، جشنی به نام گرگاوو برگزار می‌شود. در این جشن دختر بچه‌ها و پسربچه‌ها به در خانه‌ها می‌روند و از صاحب‌خانه عیدی می‌گیرند. صاحبخانه هم با عیدی یا خوراکی از آنها پذیرایی می‌کند.  این رسم، شما را یاد کدام رسم قدیمی ایرانی انداخت؟ درست حدس زدید، بسیار شبیه به قاشق‌زنی موقع چهارشنبه سوری است. می‌بینید چطور یک رسم قدیمی با باورهای مردم ترکیب شده و شکل جدیدی به خود گرفته؟

  • موسیقی و رقص محلی

موسیقی در تاروپود زندگی جنوبی‌ها تنیده شده. به اندازه‌ای که حتّی اگر به آنجا سفر نکرده باشید، با شنیدن نام جنوب، ممکن است نوای دمامه و نی‌انبون در ذهنتان نواخته ‌شود! مردم جنوب، گوششان به صداهای طبیعت تیز شده و همه را تبدیل به موسیقی کرده‌اند. موقع عروسی و شادی، با سازهای مخصوصشان مولودی‌خوانی می‌کنند، در مراسم زار با ریتم مشخصی طبل و حبان می‌زنند. امّا به دریا که می‌رسند، جاشوها و صیادان موقع کار آواز (نهمه) می‌خوانند. برای لحظه‌لحظه‌ دریانوردی، مانند یک نمایش باشکوه، موسیقی ویژه ساخته‌اند تا از رنج و سختی کار فارغ شوند؛ مثلا برای بالاکشیدن گرگور، برافراشتن بادبان و به دریا انداختن لنج، آواز مخصوصی می‌نواختند. البته اگر به کیش سفر کردید، خیلی دنبال این نهمه‌ها و آوازهای بومی نگردید که سرنوشتش مثل باقی آداب‌ورسوم آن، نامعلوم است!

البته الان بیشتر از موسیقی‌های محلی، جشنواره‌ها و کنسرت‌هایی که در جزیره برگزار می‌شوند و هیچ قرابتی با فرهنگ بومیان ندارند، طرفدار دارد.

  • نوع پوشش و لباسهای محلی

پیدا کردن لباس‌های محلی همیشه راحت‌تر از بقیه عناصر فرهنگی است. ممکن است همینطور که در صف قایق تفریحی ایستاده‌اید یا در حال قدم زدن در شهر هستید، خانمی با اوگای و مخوّر از کنارتان عبور کند. با دیدن همین لباس‌های متفاوت بومی است که یادتان می‌افتد در شهر دیگری در حال سفر کردنید. لباس مردم کیش، تاثیر زیادی از اعراب گرفته. شاید به ندرت بتوان مردها را با لباس محلی یافت، امّا پوشاک زنان بومی در کیش مشخص‌تر است و پژوهشگران گفته‌اند، نسبت به گذشته حتّی تغییر عجیب و غریب نداشته. البته این را هم باید بدانیم که متاسفانه نسل جدید با دیدن گردشگران با لباس‌های مدرن، ترجیحشان لباس‌های یک شکل غربی است و این سبک لباس‌های سنتی با این جزئیات را بین میان‌سال‌ها و سالمندان بیشتر می‌بینیم.

در مطلبی مجزا، درباره پوشاک مردم کیش مفصل صحبت می‌کنیم، امّا اگر بخواهیم خلاصه بگوییم که چه عواملی در شکل گرفتن لباس‌های بومی کیش تأثیر داشته، باید به عوامل زیر اشاره کنیم:

 

  • تابش شدید آفتاب: باعث شده زنان و مردان پوششی برای صورت و سر خود در نظر بگیرند
  • رطوبت بالای هوا: در نتیجه آن لباس‌های گشاد و بلند زنان است.
  • اعتقادات مذهبی
  • داشتن حیا و عفّت میان زن و مرد

در واقع، لباس به عنوان یک عامل فرهنگی، شدیدا تحت تاثیر شرایط زندگی، باورها و تاریخ یک منطقه‌ست و این موارد کاملا در اجزای لباس مردم کیش هویداست.

 

 

  • غذاهای محلی

غذای محلی معمولا به غذاهایی می‌گوییم که بین بومیان خورده می‌شود و با غذاهای عرف جامعه فرق دارند. در این باره شما چه فکر می‌کنید؟ آیا در کیش غذای محلی می‌توان یافت یا همه غذاها به فست‌فود و رستوران‌های جدید خلاصه می‌شود؟

باید گفت با این حجم از تغییراتی که در فرهنگ مردم کیش اتفاق افتاده، نمی‌توان چندان انتظار غذای محلی و خوراک‌های خاص در این جزیره داشت، حداقل به آن مفصلی که در قشم و باقی شهرهای اطرافش دارند، نیست. امّا برای اینکه کامتان به خوردن غذاهای محلی هم شیرین شود،  چند تا از غذاهای محلی معروف کیش را معرفی می‌کنیم و جزئیاتش را در مطلبی مشخص خدمتتان ارائه می‌کنیم که بهتر با غذاهای بومی کیش آشنا شوید. غذاهای محلی کیش بیشتر دریایی هستند و معمولا رد پررنگی از غذاهای عربی دارند مثل: سمک مشوی، کیش مرگوگ، محمّر، محبوس لحم، هریسه، مضروبه و برنج مجبوس.

  • سوغات و صنایع دستی

در آن دوران طلایی کیش (قرن 5 تا 8)، انواع پارچه‌های ابریشمی، کتانی، ارغوانی، مواد غذایی، ادویه، عاج و دیگر کالاهای ارزشمند از کشورهای آفریقایی، عربستان، هند وارد این جزیره می‌شد و کالاهایی مثل مروارید و عطر و قماش، خرما، ماهی خشک و ظروف سفالین به خارج صادر می‌شد؛ در نتیجه بازارهای جزیره، حسابی رونق داشت و انواع کالاهای خاص در آن پیدا می‌شد.

امّا در حال حاضر، از آنجایی که نصف بیشتر وسعت آن را مراکز خرید و هتل‌ها پوشانده‌اند، نمی‌توان انتظار نقش آفرینی‌های جامعه محلی را داشت. سوغاتی و صنایع‌دستی در فضایی ایجاد می‌شود که مشتریانش هم وجود داشته باشد. متاسفانه بازارهای کیش پر شده از کالاهای چینی غالبا بی‌کیفیت و خبری از محصولات با کیفیت بومی نیست! البته بعضی از همین بومیان، ذوقشان را با مواد اولیه‌ای که ساحل برایشان به ارمغان می‌آورد، تبدیل به زیورآلات و تزیینات خانه می‌کنند، اگر دلتان یادگاری می‌خواهد، کمی بگردید به راحتی آن‌ها نزدیک سواحل پیدا می‌کنید. مرجان، گوش ماهی، گلیم سوزنی، حصیرها، کوزه های سفالی، صدف، سبدها، پارچه های گلابتون، پولک و بقایای آبزیان از مهمترین دست‌سازه‌های آنهاست.

البته بی‌انصافی نکنیم، در گذشته که کارگاه‌های قایق‌سازی در کیش فعال بوده است، توربافی، ساخت گرگور با ترکه‌های درخت کهور یا خوشه خرما، انواع فرش‌های حصیری، سفره، زنبیل، کیسه‌‌های حصیری، سِف یا مجمعه حصیری، خورجین محصولاتی است که با خوس (برگ خرما) بافته می‌شدند، از صنایع دستی مردم کیش محسوب می‌شدند. یا مثلا طناب یکی از پرکاربردترین محصولات دستی آن‌ها بوده که در کشتی و صید به کار می‌رفته. علاوه بر محصولات دریایی، «صوعیه» نوعی عبای پشمی ضخیم و زبر مخصوص روزهای سرد زمستان و «اسبات» نوعی گلیم با نخ پشمی از بافته‌های پشمی قدیم کیش بوده که خودشان تولید می‌کردند.

امّا در حال حاضر خبری از این صنایع دستی نیست یا اگر باشد خیلی کمیاب است. این در حالی است که در فاصله کمی از جزیره، در قشم و سایر جزایر، تنوع صنایع دستی و سوغات، شما را سردرگم می‌کند.

البته در بین خوراکی‌ها، ماهی و میگو، خرما، عسل و ادویه از محصولاتی هستند که اگر برایتان ممکن بود، می‌توانید با خود ببرید.

 

بهترین زمان سفر، میزان بودجه و شرایط لازم سفر

گفتیم کیش یک جزیره گرم و مرطوب است که هوایش اواخر زمستان به تعادل می‌رسد. اگر این خط تعادل را در نظر بگیرید، بدون شک، هر چه به سمت تابستان برویم، طاقت‌فرساتر می‌شود، چون فقط بحث گرما نیست، میزان بالای رطوبت، کمی نفستان را تنگ می‌کند. البته اگر با هدف خرید به کیش سفر می‌کنید، نیازی به چک کردن آب و هوا نیست، چون پاساژها و مراکز خرید همیشه دمای مطلوبشان را حفظ می‌کنند.پیشنهاد می‌کنیم زمانی تصمیم به سفر بگیرید که نه تنها آب‌وهوا خوش باشد، بلکه دستتان هم برای خرج کردن باز باشد تا از تفریحات جزیره بی‌بهره نمانید. اگر حتی هزینه رفت و آمد با این مسافت طولانی را حذف کنیم، قیمت هتل‌ها و تفریحات کیش چندان اقتصادی محسوب نمی‌شود. از طرفی، نبود اقامتگاه‌های بومگردی یا غذاهای فراوان محلی مانند سایر شهرهای جنوب در کیش، باعث می‌شود سفر کیش پرخرج دربیاید. پس خودتان را برای پول خرج کردن آماده کنید.

 

 

حالا اگر این روایتی که از کیش برایتان گفتیم را خوانده باشید، بهتر می‌توانید تصمیم به رفتن یا نرفتن بگیرید. پیشنهاد ما این است که اگر می‌خواهید بروید، یک سفر حسابی داشته باشید و از نادیدنی‌های این جزیره مرجانی، غافل نشوید.