اقامتگاه ماجرا؛ اقامتگاهی به رنگارنگی خاک‌های هرمز

نیازی به کندوکاو ذهنی ندارد، همین که نام هرمز را می‌شنویم، به یاد خاک‌های رنگارنگی که بر سطح جزیره پهن شده می‌افتیم. کافی است که عکس‌های این جزیره مسحور کننده را دیده باشید تا دلتان بخواهد با اولین فرصت به آن سفر کنید و از نزدیک ببینید تا باورتان شود. امّا چشمتان روز بد نبیند، شهرت هرمز در سال‌های اخیر، کار دستش داده و باعث شده سیل گردشگران بی‌ملاحظه و ناآگاه چنان یورشی به فرهنگ و محیط‌زیستش ببرند که معلوم نیست تا کی تاب مقاومت داشته باشد و در برابر تخریب‌ها، نشکند! گردشگرانی که مشت مشت زیبایی‌های رنگی جزیره را به یغما می‌برند یا دست کم با تحمیل فرهنگ خود به جوامع محلّی، تیشه به جان فرهنگ بومیان می‌زنند.

چاره چیست؟

امّا، با ناامیدی کاری از پیش نمی‌رود و باید خوشبین بود. در این متن هم قرار نیست آیه یأس بخوانیم یا مراسم ختم هرمز را به پا کنیم. بر عکس، می‌خواهیم امیدوار شویم، مخصوصاً وقتی زیرساخت‌هایی فراهم می‌شود تا میزبان گردشگران شود، باید بیش از قبل خوشبین بود و برای آگاهی مهمانان این جزیره تلاش کرد. جریان اقامتگاه جدید و بحث‌برانگیر هرمز هم، مقدمه خوبی برای این آگاهی فراهم می‌کند. ما آن را شروعی صلح‌آمیز تلقّی می‌کنیم که می‌خواهد همه سود ببرند و در کنار هم، به صلح برسند: گردشگر، جامعه محلی و محیط زیست. بدون اینکه یکی برای دیگری شاخ و شانه بکشد.

 

 

ضور در هرمز» بوده است. پروژه‌ای که رویکردش مشارکت جامعه محلی و اعتمادسازی است. مرکز تفریحی-توریستی رونگ و کمپ فرش هم از بخش‌های دیگر همین پروژه‌ست که پیش از اقامتگاه ماجرا، اجرا شدند. اگر نگاهی به عکس‌هایشان بیاندازید، متوجه طراحی متفاوت و هماهنگ آن‌ها با محیط جزیره می‌شوید.

برگردیم سراغ اقامتگاه رنگارنگ ماجرا! این اقامتگاه مجموعه‌ای از گنبدهای خاکی به روش ابرخشت نادر خلیلی ساخته شده، امّا به جای اینکه به صورت یک تکّه، حجم بزرگی را به خودش اختصاص دهد، در مجموعه‌ای از فضاهای کوچک، خرد شده است. این خرد شدن بنا، باعث می‌شود اقامتگاه، هماهنگ با خانه‌های کم‌ارتفاع محلی قرار بگیرد و تسلّط عجیب و غریبی روی انسان نداشته باشد (معضلی که در بسیاری از شهرهای کوچک با آن روبه‌رو هستیم؛ ساختمان تنومند هتل، بر تمام شهر سایه می‌اندازد و خلق انسان را تنگ می‌کند.)

 

 

محیط و سازه دوشادوش هم…

علاوه بر این، شکل و شمایل قرار گرفتن گنبدها کنار هم، یادآور ساختار محله‌های جزیره‌اند؛ به این صورت که بخش عمومی، اقامتی و مرکز محلّه دارد. گنبدهای خاکی، آب‌انبارها را به یادمان می‌آورد که محلی‌ها به آن «برکه» می‌گویند. رنگ‌ها هم ناگفته پیداست که قرار است با خاک‌های رنگی هرمز همنشینی داشته باشند، البته با الهام از مسیرهای آبرفتی بین کوه‌ها. (اگر به عکسش نگاه کنید، متوجه این رد می‌شوید) نکته آموزشی کار اینجاست که رنگ‌ها مصنوعی‌اند و از جان رنگی بی‌رمق جزیره، برای ساخت اقامتگاه استفاده نکرده‌اند، زیرا این خاک‌ها باید سالیان سال بماند و فقط برازنده تن هرمز است نه استفاده روزمره انسان‌ها!

 

 

جالب است بدانید که این اقامتگاه جذاب، برنده جایزه بین‌المللی طلايى مسابقه تيداى (TIDA) تايوان در سال ۲۰۲۰ میلادی (۲۰۲۰ Taipei International Design Award) هم شده است. طرح اقامتگاه، در بخش طراحی فضاهای عمومی (Public Space Design Category) انتخاب شد! این مسابقه بینالمللی، سالانه توسط شهردارى تايپه، با حمایت شورای بین‌المللی طراحی (ico-D)، سازمان جهانی طراحی (WDO) و فدراسیون بین المللی معماران/طراحان داخلی (IFI) در سه حوزه طراحی صنعتی ، طراحی ارتباط تصویری و طراحی فضای عمومی برگزار می‌شود.

 

 

 

 ماجرای شروعی دوباره

حرف اقامتگاه به زیبایی بصری و هماهنگ با محیطش خلاصه نمی‌شود. همانطور که در ابتدای معرفی پروژه گفتیم، این اقامتگاه آمده تا دردی از مردم محلی هم دوا کند و عصای دستشان شود. نه صرفا از لحاظ کسب درآمد، بلکه به لحاظ یادگیری مهارت که ارزشش به مراتب بیشتر خواهد بود. اینگونه که پیداست، قرار است نیروهای غیرمتخصص جزیره، با راهنمایی اساتید این پروژه، به استادکار خاک تبدیل شوند؛ یعنی به نوعی، ماهیگیری یادشان بدهند. این اتفاق، نور امیدی در تاریکی اقتصاد بومیان هرمز روشن می‌کند.

 

 

امّا حالا اگر بخواهیم مزیّت‌های این پروژه را جمع‌بندی کنیم، باید بگوییم:

  1. ساخت ارزان که از نظر اقتصادی به سود کارفرماست؛
  2. اختصاص سهم بیشتر بودجه به نیروی کار محلی در برابر مصالح گران‌قیمت که به سود مردم محلّی است؛
  3. سناریو و سازمان فضایی تاب‌آور در برابر آینده برای تأمین نیازهای پیشبینی نشده که به سود کارفرما و جزیره است؛
  4. استفاده از مصالح ایرانی و در دسترس که ضمن کاهش هزینه‌های حمل، مولد است و نفع ملی را به همراه دارد؛
  5. ایجاد زمینه ورود گردشگر طبقه متوسط به جای گردشگران غیر عرفی که در جامعه میزبان هزینه نمی‌کنند و الگوی اجتماعی غیرمتعارفی برای مردم هستند.

پس حرف از خوشبینی که ابتدای متن زدیم، صرفا یک امیدواری موهوم نبود. اتّفاقات خوب در راه خواهد بود، به شرط اینکه، هر کس به اندازه خودش، آگاه شود و باعث شکستن توان محیط نشود.